مهران دوستی آدم فوق العاده صریحی است. از همان سال 60 که شال و کلاه کرده و

آمریکا را به قصد بازگشت به وطن ترک کرده است. یک راست به رادیو آمده و گویندگی شده حرفه اش.

 نمک رادیو ما را پابند کرده...!!!

به میزان صراحتش حرفه ای هم هست؛ چه به عنوان گوینده رادیو و زمانی که در استودیو می نشیند و چه زمانی که به عنوان مصاحبه شونده رو به روی ما. در هر دو حالت، تا جایی که میتواند، حرف هایش را بی پرده می زند و به قول خودش سربزنگاه، با یک جمله همه حرف هایش را جمع می کند و زهرشان را می گیرد. می گوید ازقولش تیتر بزنیم رادیو دردرجه اول گوینده می خواهد، نه بازیگرند و اگر این طوری ادامه بدهند، با این تریپ خفن بازی، دیر یا زود از رادیو کنار زده شده و محو می شوند. گفت و گوی ما با مهران دوستی در یک روزسرد وبارانی در آلاچیقی انجام شد که گویا پاتوق مهران است و دوستان، آلاچیقی روبه روی ساختمان پخش مرکزی جام جم. هرچند مهران دوستی آن قدر حرف برای گفتن داشت که نمی دانیم اگردوستانش می آمدند. اساسا مجالی برای حرف زدن پیدا می کردند یا نه؟!

• دررادیو این قدر کارهای کلیشه ای انجام شده که وقتی یکی پیدا می شود و یک کار متفاوت ارائه می دهد توجه همه را جلب می کند، مثل گوینده هایی که به خاطر تفاوت اجرایشان حسابی گل کرده اند.

بله! در رسانه هایی که همه شبیه هم هستند و همه را کوتوله بار آورده اند، یک   کسی می آید و دراین دنیای کوتوله ها، یک کم بلند تر است حرف هایی می زند که مثلاً باب میل خیلی ها نباشد بله، این گل می کند.

• حرف ها و نوع اجرایی که البته باب میل خیلی ها هم هست.

ببینید! اول اجازه بدهید تکلیف یک موضوعی را مشخص کنم. بحث گویندگی از اجرا و بازیگری جداست. دوستان ما دررادیو جوان، گوینده نیستند، مجری – بازیگر هستند کار گویندگی، مادام العمر است اما بازیگری و مجریگری نه. من 27 سال است که دررادیو گویندگی می کنم. بارها هم اخراج شده ام؛ 2 سال، 3 سال، حتی 5 سال. ولی چون گوینده هستم. باز برگشته ام. کسانی که می آیند و با بازیگری مدتی گل می کنند و مطرح می شوند. خیلی زود هم فید می شوند.

• پس تفاوت دراجرایشان را قبول دارید؟

بله اما من یک چیزی می گویم و دوست دارم تیترش کنید همه رسانه ها در جهان ابتدا به گوینده نیاز دارند. نه بازیگر و نه حتی مجری. الان همین آقایی که دارد از این جارد می شود، بیاید و میکروفن بدهید دستش و بگویید درباره فلان چیز حرف بزند یا آب و هوا را گزارش کند، مثل بلبل این کار را می کند. این می شود مجری. برای همه رسانه ها هم مجری، ریخته است. اما بیا به همین آقا بگو امسال سال مولاناتس. می توانید یک بیت شعر از مولانا بخوانید؟ ایشان هم می گوید شرمنده. من نمی توانم. خیلی از گوینده های ما دو بیت شعر حافظ نمی توانند بخوانند ولی اگر به همان آدم بگویید ادای راننده تاکسی را در بیاور، می تواند! این مدل اجرا کردن، تاریخ مصرف دارد، متفاوت بودن آن هم دربه کار بردن بعضی عبارات نسل سومی، تاریخ مصرف دارد. چنین مجری هایی امروز می روند توی بورس و فردا هم خیلی راحت کنار می روند.

• پس گوینده کارش این است که با نوع اجرایش مخاطب را جذب کند؟

نه به این معنا. کار گوینده اطلاع رسانی است؛ اطلاع رسانی درست و به موقع، یا مثلا گفت و گو های چالشی.

• من خودم آمده بودم بگویم بعضی گوینده های رادیو به هر چیزی متوسل می شوند که مخاطب را جذب کنند ولی گویا شما خودتان شاکی هستید!

ببینید، درمجموع باید ازاین حرکتی که رادیو جوان شروع کرده است حمایت کرد. من خودم ازاین دوستان گویند حمایت می کنم. ولی می ترسم کسی بیاید که این شیوه را قبول نداشته باشد. مدیر جدیدی بیاید و بگوید نه. حرف من این است که ابتدا باید گوینده حرفه ای شد، بعد رفت دنبال بازیگری. فرشید منافی، نیما رئیسی خانم صداقتی خانم رافعی و بسیاری از بچه های که آمدند درشبکه جوان و این شبکه را متحول هم کردند، در عین حال اشتباهات بزرگی هم دارند خیلی هایشان بازیگری می کنند این ها اگر دردراز مدت همین روند را ادامه بدهند، رادیو کنارشان می زند. چون اینها رقیب پیدا می کنند رادیو گوینده می خواهد و گوینده را هم نگه می دارد. رشد برخی دوستان رشد بادکنکی است. رشد می کنند و بعد هم می ترکند!

• بعضی گوینده ها هم که فتوکپی یکدیگرند. صدا ها خیلی شبیه هم است.

درگویندگی یک اصل وجود دارد به اسم «صدای خوب» که متاسفانه در رسانه ما خیلی کم در نظر گرفته می شود و کم رعایت می شود. برای همین است که همه صدا ها دررادیو شبیه هم هستند خانم ها را که به جرات می توانم بگویم همه شان شبیه هم اند. باز گوینده های مرد به دلیل مسائل فیزیکی می توانندتغییرلحن بدهند ولی خانم ها نه. بعد از انقلاب به خاطر تعداد زیاد شبکه ها، مجبور شدند افراد زیادی را جذب کنند. بدون درنظر گرفتن یک سری ملاک ها از جمله صدا الان دو سه سالی است که متوجه این قضیه شده اند و می گویند گوینده باید صاحب صدا هم باشد. گوینده و مجری باید دود چراغ بخورد. باید سختی بکشد توهین بشنود. حتی بدتر از سربازی. الان به خاطر گستردگی شبکه ها، مدیرها کاری نمی توانند بکنند شبکه ها 24 ساعته اند و آنتن نباید بخوابد. ایشان را می بینند با من آشنا ست، می آیند او را هم وارد کار می کنند. البته الان بهتر شده. پنج شش سال پیش که وحشتناک بود.

• یعنی رابطه بازی دیگر؟ یا مثلا سفارشیها.

شما می گویید رابطه، من می گویم اجبار. 6 شبکه 24 ساعته که بالخره باید برای آن نیرو جذب کرد.

• پس با این اوصاف، نباید انتظار زیادی از برنامه های رادیویی داشت؟

شما اگر جای مدیر رادیو باشید و 24 ساعته هم بخواهید برنامه پخش کنید و به شما بگویند بودجه ما این است و فعلا از همین نیروهایی که دارید استفاده کنید چه کار می کنید؟ می آیید 20 تا گوینده تربیت می کنید؟

• خب این به خاطر این است که ما می خواهیم ازحداقل امکانات و هزینه حداکثر بهره را ببریم!

دقیقا. گوینده مثل بازیگر نیست. 30 سال می ماند. ماندگار است امین حیایی می آید و نهایتا 2 سال ، 5 سال می ماند روی بورس، اما گوینده خوب 30 سال کار می کند. خب، برای چنین چیزی باید هزنه کرد. یکی از هزینه هایش گزینش مناسب است؛ آن هم نه از طریق مراکز دولتی هزینه دیگر، در اختیار قرار دادن استودیوها برای جوانان است یکی از بهترین دوره ها این است که این ها بیایند و بنشینند کنار من گویندگی کلاس آموزشی ندارد فوت و فن قرائت را شاید بشود یاد داد، اما لحن را نمی شود. ولی شما 5 سال می آیی می نشینی کنار من و کم کم یاد می گیری که البته چنین چیزی هم درحال حاضر به خاطر حجم بالای برنامه ها مقدور نیست. تا یادم نرفته بگویم آن بحث رابطه ای را که شما گفتید نقض نمی کنم اما همه جا این طورنیست. ضمن این که تاکید می کنم گاهی اجبارهم در کار است؛ برای جذب نیرو و پر کردن آنتن.

• شايد همين اجبار است كه ما را برده است به سمت يك سري برنامه ها و اجراهاي سطحي و سبك.

مثلاً همين اجراهاي دو نفره اي كه يك آقا و خانم مي نشينند كنار هم و گاهي از شدت بي مزگي اجرا، شنونده موج را عوض مي كند و يا اصلا راديو را خاموش مي كند!

• شايد هدف گذاري برنامه ها ايراد دارد.

بله. شخصا معتقدم بايد هدف را شناخت. مثلا يك برنامه فرهنگي مي رود روي آنتن ولي چون من د گير مسائل روزانه هم هستم، يكهو وسط اين برنامه فرهنگي مي زنم به گوجه فرنگي! ما چون جوگير هستيم، وسط حافظ خواندن مي زنيم به اين تيپ چيزها. به هرال يك رسانه پيشرو بايد هشدار بدهد. شبكه جوان دارد اين كار را مي كند و مثل زنگ خطري است كه براي مسوولين به صدا در مي آيد اين خيلي خوب است. دوستان من در شبكه جوان كه به جرات مي گويم يك شبكه آوانگارد است، دارند كارهايي مي كنند كه اولين مخالفانش هم از همكاران خود ما درصدا وسيما هستند حالا بايد از اين حركت حمايت كنيد چون اگر جلوي حركتي كه شبكه جوان شروع كننده آن بوده گرفته شود، ما بر مي گرديم به 30 سال پيش من نمي خواهم از شبكه اي نام ببرم كه برنامه هايشان شبيه 30 سال پيش است ولي حتما خودتان مي شنويد.

• شما مي گوييد اگر ما خوب نباشيم، شنونده موج را عوض مي كند. من مي گويم درحال حاضر شنونده اگ از شبكه جوان هم راضي نباشد، ديگر كجا را مي خواهد بگيرد؟!

خب. از طريق راديو ديجيتال كه به زودي مي آيد و البته الان هم آمده، شما مي توانيد 100 هزار موج راديو را با كيفيت FM بگيريد. ديگر انتخاب سخت نيست.

• مي خواهم بگويم همين شبكه جواني هم كه از آن به عنوان شبكه آوانگارد نام مي بريد، دچار نوعي تكرار شده است. بچه هاي راديو، خودشان دارند خودشان را تكرار مي كنند از «ما دانشجوييم» و «كاملا جوانانه» بگيريد بياييد جلو. اين فرمي كه شما داريد از آن مي گوييد، دائما دارد تكرار مي شود.

به طور كلي   با حرف شما موافقم. بعضي جاها فقط اسم عوض مي شود والا برنامه، مثل همن برنامه «روي خط جواني» است اما در بين خود برنامه سازها در شبكه جوان، رقابت وجود دارد. اين رقابت در ذات رسانه است ولي چون حق انتخاب ديگري نداريد، ولي مي خواهم بگويم در همين فضا و در همين شبكه جوان، دارد يك سري نوآوري هايي تجربه مي شود كه با همه تكرارش از خيلي از راديو هاي ديگر پيشروتر است. اين هم بر مي گردد به فرم برنامه ها. مثلا اين كه ابتداي برنامه ها سلام عليك نمي كنيم، يا در مراكز استان ها هم دارد تقليد مي شود.

اما همين فرم هم در دراز مدت جواب نمي دهد بايد مفهوم و انديشه هم در برنامه هايمان باشد.

• مجموع اين حرف ها را مگر كساني كه كار در دستشان است نمي دانند؟

مي دانند. در جلساتي كه هست خيلي چيزها منتقل مي شود اين كه راديو به سمت لمپنيزم رفته. اين كه گوينده هايي كه در شبكه جوان دارند گويندگي مي كنند، لمپنيزيم را دارند رواج مي دهند. زبان فارسي در خط است و... ولي اين ها ايستاده اند چون مي دانند كه اگر همين شبكه هم نبود. راديوي ما به آن جايي مي رسيد كه خاموش مي شد.

ضمن اين كه بعضي وقت ها اين جا سرمايه گذاري مي كنند، ولي در تلويزيون برداشت مي شود.

براي اين كه انگيزه هاي شهرت تصوير و نام و امضاء گرفتن و اين جور چيزها در ذهن آقايان حلول مي كند و مي روند آن جا.

• چطور است كه بچه هاي راديو با اين امكانات و بضاعت مادي كم، حاضرند باز هم كار كنند؟ فقط خواهش مي كنم به عشق ربطش ندهيد.

نه، عشق مال هفته اول زندگي است. هفته بعد دماغ كج مي شود و...

ولي اين جا گرفتار نمك راديو مي شوند. ممكن است پول هم نگيرد، اما مثل خانه اش مي شود. براي اين كه شما احساس مي كني يك بلند گويي داري كه مي تواني با يك عده همزاد پنداري كني. همين . و گرنه فكر مي كنيد طرفي كه مي آيد با 150 هزار تومان سر دبيري مي كند. دنبال چيست؟

• با همه اين اوصاف چقدر اميدوار به آينده راديو؟

راديو روند بسيار مثبتي دارد. البته ما نياز به نقد داريم. نقد واقعي، نياز به بازنگري در راهمان داريم. كمتر روزنامه اي را ديده ام كه بيايد و نقد درست و حسابي نسبت به وضعيت راديو داشته باشد. البته پيش از اين كه شما ما را نقد كنيد، ما بايد خودمان خودمان را نقد كنيم. زماني اين نقد سازنده مي شود كه كاربردي هم باشد، نه اين كه بياييم جلسه بگذاريم،  موز و همبرگر بخوريم و بعد هم برويم خانه و بگوييم ديديد همديگر را نقد كرديم؟

• گفتيد نقد فكر نمي كنيد در اجراهايتان زياد حرف مي زنيد؟ آدم بعضي وقت ها با خودش مي گويند بابا! بگذار ببينم مصاحبه شونده چه مي گويد؟

من اين طور احساس مي كنم كه طرف، دارد حرفش را تكرار مي كند بعضي ها به من مي گويند بي ادبي است، ولي بعضي ها هم مي گويند شاهكار است. براي اين كه نوع جديدي را به وجود آورده اي كه در آن خيلي مودب نيستي، خيلي با كلاس نيستي و مي پري توي حرفش. معتقدم نوع جديدي از مصاحبه است و جواب هم مي دهد.   

نوشته شده توسط یه پارازیتی در بیستم فروردین 1386 |